HET MUSEUM VOOR
HEEM- EN OUDHEIDKUNDE
STELT VOOR ...


DE KOSTER EN DE KONING

WAARLOOS EN DE SUCCESSIEOORLOG 1740-1748

Vandaag vijf januari en Driekoningenavond begon het rond 4 a 5 uur zo schromelijk met een oostenwind te vriezen tot de elfde van januari dat nooit dergelijks is gezien of gehoord. Het werd met elke dag heviger zodat het raapgroen met de rapen bijna allemaal is bevroren, evenals de klaver en de wortels. (…)

Het slechte weer leidde tot schaarste voor het vee zodat ze de schors van de bomen begonnen te eten. De boeren zochten droog gras in de bossen en op de velden en kochten voer om hun beesten in leven te houden.

Zo nauwgezet hield koster Possemiers van Waarloos zijn “memorieboekje” bij van het jaar 1740 tot 1748. Kostbare informatie voor het KMI in Ukkel om te weten hoe de weersomstandigheden hier waren zo’n 270 jaar geleden. Niet verwonderlijk: hij herinnerde zich de vele extreem harde winters met soms ook hagelstormen die grote ravage aanrichtten in de eerste decennia van de achttiende eeuw. En dan weer hete zomers met langdurige droogte, veesterfte en armoede.

Maar hij beschrijft ook het dagelijkse leven in zijn dorp. En nu waren juist die jaren 1740 heel bewogen. Ons landje was altijd al een speelbal geweest tussen de grote mogendheden. De eerste helft van de 18e eeuw waren dat de Oostenrijkers, gesteund door Holland en Engeland aan de ene kant, Frankrijk met Lodewijk XIV en zijn opvolgers aan de andere. De oude heerbaan van Mechelen naar Antwerpen was een van de belangrijkste transportroutes. In het midden lag Waarloos (en Kontich).

De frontlinie lag vaak langs de Nete en de Rupel. De bevolking werd opgeëist om te gaan “pionieren” (stellingen opbouwen, loopgrachten graven: m.a.w. de “genietroepen” steunen) of mee te gaan vechten. Ze moest paarden leveren, hooi, stro, hout, karren en voerlui ter beschikking stellen. Soms moesten ze voor logement zorgen voor militairen of voor “foerage” als de troepen hun kamp opsloegen in de buurt. Vrouwen en meisje werden meermaals verleid of misbruikt zodat menige baby werd geboren terwijl de vader-soldaat al lang met de noorderzon vertrokken was.

 

Om de orde te handhaven moesten er dan ook extra “sauvegardes” betaald worden. Al die kosten werden voor een groot deel terugbetaald door de overheid, maar soms tien tot twintig jaar later. Ondertussen moest de gemeente geld lenen en nog jaren lang schulden afbetalen.

Kort na de troonsbestijging van Maria Theresia eind 1740 begon de Oostenrijkse Successieoorlog tegen Frankrijk (onder Lodewijk XV) dat samen met Beieren en Pruisen de troonopvolging betwistte. Maria Theresia kreeg de steun van Hannover en Engeland. Waarloos werd gedurig overspoeld door de troepen, nu eens van de ene dan weer van de andere coalitie. Geen rustig dorpsleven!

Op 2 februari 1746 schrijft Carolus Possemiers, de koster van Waarloos: Er werd hier in Waarloos een hospitaal opgericht in de grote kamer van De Guldenberg, eigendom van Michiel Cools de jonge en zijn huisvrouw Susanna Segers en bewoond door

Maria Theresia

de smid Peeter Piron. Alle zieken en gekwetsten van de vrije compagnie werden daar ondergebracht. Dit huis stond destijds op de hoek die nu gevormd wordt door de Oude Baan en de Ferdinand Maesstraat.

Op de volgende bladzijden geeft hij nog heel wat details over de oorlogsperikelen. Op 1 maart waren de bomen langs de baan van Mechelen al afgekapt tot aan deze kant van de Vosberg tot aan de herberg genaamd Het Leleken waar Peeter van Regemeutter woonde. Ze werden met karren en wagens weggevoerd naar de soldaten in Walem en Rumst.

Op woensdag 18 mei omtrent 8 a 9 uur zijn de eerste Fransen gekomen en dat bleef duren tot 4 a 5 uur in de namiddag, voetvolk en ruiters. Dan dragonders met negenentwintig kanonnen die ik heb kunnen tellen want het duurde bijna de hele nacht. Vandaag is ook zijne allerchristelijkste majesteit de koning van Frankrijk ’s namiddags in Lier gearriveerd langs waar de grote armee is vertrokken.

Vijf dagen later bezocht onze koster het legerkamp in Boechout waar hij ’s avonds de koning zag wandelen, een fraaie verschijning.

 

Lodewijk XV

Op 8 juli zijn de Fransen in Schelle en Hemiksem gaan foerageren. Het Franse kamp is van Ranst en andere dorpen naar de buurt van Berlaar en Itegem vertrokken en het kamp van Antwerpen en het klein leger van Kontich is langs hier gepasseerd naar de kanten van Mechelen met 100 grote en kleine kanonnen en 40 pontons. Er werden 91 muilezels geteld met een bijzonder grote hoeveelheid bagage en omtrent duizend ulanen en 3 a 400 Franse pandoeren die vroeger Hongaarse huzaren waren geweest. Zes dagen later heeft onze parochie 100 pond roggebrood, een mand erwten, bonen en klaver geleverd aan de Franse pandoeren op het kasteel van Eekhoven (of Blauwe Steen in Kontich).

pandoer

huzaar

Dit is maar een kleine selectie uit dit uitgebreide dagboek. We hebben de inhoud gerespecteerd maar de taal en schrijfwijze aangepast. Dit kostbare werkje dat nu in het bezit is van het archief vanonze gemeente verdient om gepubliceerd te worden. Het zou ons inzicht verrijken in het verleden van onze voorouders. En ook in de persoon van de koster en in de rol die hij vervulde in de samenleving van toen.

Carolus Possemiers had zijn functie overgeërfd van zijn vader. Hij woonde in een gebouwtje bij de pastorij met een schuurtje dat fungeerde als schooltje, want hij was ook onderwijzer. Geen dankbare taak met 50 à 60 leerlingen in de klas! ’s Winters toch, want in de zomer bleef meer dan de helft thuis om te helpen op de hoeve. Alleen de kinderen van de rijke burgers betaalden schoolgeld, de rest werd aangepast door de gemeentekas.

Daarnaast werd hij ook vergoed door de opbrengst van vastgoed, voor het optrekken van het uurwerk, voor het bespelen van het orgel in de kerk, het dirigeren van het zangkoor en voor administratief werk in de gemeente. Hij was getrouwd met Franciska Braeckmans en stierf in 1777. Hij werd op zijn beurt opgevolgd door zijn zoon Jan. In 1749 was de Vrede van Aken getekend en hadden de Fransen ons land verlaten. Koster Possemiers had dus toch nog 28 jaar in peis en vree kunnen leven…       

(Elza Broes en Frank Hellemans)

HOME

Created:12/11/2013
© 2003 - MuseumKontich - Alle rechten voorbehouden