Phil, ik ben je niet vergeten

(naar een spreuk van Bond zonder Naam)

Meeuwen-Gruitrode is een van die vele pittoreske dorpjes in het landelijke Limburg. De gemeente is bijna vier keer zo groot als Kontich maar telt slechts 13 000 inwoners. En toch beschikt ze over een cultureel centrum met allure. Daarnaast ligt een indrukwekkende waterburcht: de Commanderij van Gruitrode (gebouwd tussen 1485 en 1568) die ondergeschikt was aan Alden Biesen. Sinds eind vorig jaar is de hele site eigendom geworden van de gemeente.

In deze gemeente werd in 1922 een van onze Grote Kontichnaren geboren: pater Phil Bosmans, die Bond zonder Naam (BZN) in Vlaanderen introduceerde en tot internationale bloei bracht. Toen hij op 17 januari 2012 overleed, was de verslagenheid in Gruitrode – zo mogelijk – nog groter dan hier.

Datzelfde jaar werd nog het grootste plein van hun dorp omgedoopt tot het Phil Bosmansplein. Om die naamswijziging ook visueel voor te stellen, werd een plaatselijke kunstenaar gevraagd een monument op te richten: ‘Hij creëerde een huiskamer met ramen en luikjes en een schouw’, zo legde de toenmalige schepen van Cultuur uit. ‘Boven de schouw zullen we regelmatig andere spreuken van Phil Bosmans hangen. Op de luikjes wordt meer informatie gegeven over Phil Bosmans en Bond zonder Naam.’

Dag op dag vijf jaar na het overlijden van Phil, op dinsdag 17 januari, organiseerde de Limburgse gemeente een herdenking in de Commanderij. Het werd ‘een gesprek over plannen, dromen en feiten’, met als gastheer Rick De Leeuw. Deze sympathieke Nederlander is vorig jaar ook al in Limburg komen wonen, in Heks, het dorp naast Horpmaal waar Phil Bosmans twee jaar herstelde van zijn instorting tijdens de Mariatochten.

Het afgelopen jaar hadden Meeuwen-Gruitrode en Bond zonder Naam samen met het Rijksarchief van Hasselt hun schouders onder een nieuw project gezet. Met de uitbouw van de Commanderij tot cultureel en toeristisch centrum wil de gemeente ook Phil Bosmans’ waardevolle erfenis een vaste plek geven in zijn geboortedorp. Het Rijksarchief deed al een uitgebreid bronnenonderzoek. Zelfs de gouverneur was aanwezig om de steun van de provincie aan het initiatief kracht bij te zetten.

Rombaut Nijssen is als rijksarchivaris verantwoordelijk voor de provincie Limburg. Hij helpt mee om een zo genuanceerd mogelijk beeld te vormen van de persoon Phil Bosmans, van zijn kinderjaren tot zijn laatste uur. Dat kan belangrijk zijn om te begrijpen hoe een eenvoudige boerenzoon het tot een succesvol ondernemer brengt, iemand waarop de grootste ceo’s alleen maar jaloers kunnen zijn.

Hij is erin geslaagd om zonder kapitaal toch voortdurend winst te boeken om (humanitaire) projecten te realiseren. Bosmans haalt in vele interviews een zestal factoren aan die bepalend waren. De eerste belangrijke gebeurtenis was de mobilisatie: zoals zovele andere Belgen van 18 tot 25 jaar kreeg hij het bevel naar Frankrijk te vluchten. Zijn moeder gaf hem een flink stuk hesp mee. Nu moet je weten, verklaarde de archivaris, dat in dat milieu in die tijd elk gezin één varken vetmestte en dat moest dan het vlees leveren voor een heel jaar. De huisgenoten die achterbleven hadden nu voor een maand minder vlees. Dat maakte indruk op de jonge Phil.

Na zijn terugkeer werd hij pater Montfortaan en met enkele andere jonge confraters droegen zij een beeld van Onze-Lieve-Vrouw van Banneux rond langs vele Limburgse parochies om de Mariaverering een boost te geven. En de basiliek van Banneux te financieren. Zij hadden veel succes. In die periode was hij actief als priester-religieus, vooral als “vreemde” biechtvader in de parochies waar ze telkens halt hielden tijdens de Mariatocht, zodat hij de mens en zijn noden beter leerde kennen.

Maar het vergde veel energie. Phil kreeg een burn-out avant la lettre. Zo erg dat hij werd opgegeven en een paar jaar bedlegerig was. Gelukkig was er pastoor Aerts van Horpmaal en zijn huishoudster Leontine Franck die hem gedurende de tijd dat hij bedlegerig was, onderdak gaven en verzorgden in de pastorie. Horpmaal was toen een van de parochies waar de Limburgse Mariatocht plaatsvond.

Langzaamaan herstelde hij en na verloop van tijd kon hij de draad weer opnemen. Maar omdat zijn oversten van mening waren dat hij het zware werk van de volksmissie niet meer zou aankunnen, werd hem gevraagd om het Nederlandse initiatief van Bond zonder Naam (gesticht in 1938) over te nemen van zijn confrater pater Loop, die als missionaris terug naar Malawi vertrok en het kantoor in Antwerpen verliet.

Voor Phil was het een geschenk uit de hemel want dit soort werk was hem eigenlijk op het lijf geschreven. Bovendien waren medemenselijkheid en ondernemerschap hem niet vreemd en zo richtte hij eind jaren vijftig de vzw Bond zonder Naam Vlaanderen op en kreeg de Bond een heel nieuw elan in onze contreien. Bij onze noorderburen was sinds 1937 via een wekelijks radiopraatje en zijn zogenaamde “hefboomspreuken” zoals “Verbeter de wereld begin bij jezelf” een grootscheepse campagne voor naastenliefde op gang gekomen.

Eind jaren vijftig al kent het initiatief in Vlaanderen een ongehoord succes. Niet alleen veroveren spreuken als “Menslief ik hou van jou” de meeste huiskamers, maar er komen ook maatschappelijke initiatieven zoals opvanghuizen voor daklozen, een doorganghuis van vrouwen die wegwillen uit de prostitutie, een opvang voor kwetsbare gezinnen, ex-gedetineerden, mensen met een beperking en steun aan zigeuners. De spreuken en andere teksten van de bezieler werden gebundeld in populaire boekjes die in tientallen talen werden vertaald en een gezamenlijke oplage haalden van tot op vandaag naar schatting 9 à 10 miljoen exemplaren.

Als laatste sprak Anniek Gavriilakis namens BZN. Zij is sinds vorig jaar “directeur”, een titel waar ze duidelijk niet gelukkig mee is. Maar “Bondscoach” zoals Rick De Leeuw suggereerde, vond ze ook niet bepaald geslaagd. Zij is afkomstig van buurgemeente Bree en een welbespraakte en pittige verschijning die duidelijk maakt dat er een nieuwe wind waait door de organisatie. Zij wordt omringd door een jeugdig (en vooral vrouwelijk) team dat blaakt van enthousiasme en creativiteit. Samen zullen zij er mee voor zorgen dat Bosmans’ gedachtegoed, dat relevant blijft, niet verloren gaat.

Hoe actueel de woorden en de daden van Phil Bosmans nog zijn in deze harde wereld, wil ook Rick De Leeuw aantonen. Hij werkt aan een theatermonoloog die door Gène Bervoets zal worden vertolkt. De première is voorzien voor 13 oktober in Gruitrode en de voorstelling gaat daarna op tournee door Vlaanderen en zal waarschijnlijk ook Kontich aandoen. Tegelijkertijd schrijft hij ook een boek over de mens Bosmans en zijn waardevolle gedachten en initiatieven. Geen biografie: dan is het alsof je een leven afsluit door er een grafsteen op te leggen, vindt hij. Hij ziet het eerder als een open deur naar de toekomst. De Leeuw is ook erg populair in Vlaanderen en een garantie dat het gedachtegoed van Phil en BZN een ruim publiek zal aanspreken.

Onze Limburgse vrienden hopen nog veel getuigenissen te mogen verzamelen om hun project te stofferen. De familie heeft alvast een aantal boeken en geschriften uit de nalatenschap overgedragen aan het kenniscentrum en archief dat in Gruitrode wordt uitgebouwd. Ook nog de resterende inboedel van zijn werkkamer in het klooster van Kontich-Kazerne – waar pater Bosmans het grootste deel van zijn leven heeft gewoond – is naar ginder verhuisd. In onze gemeente kunnen zij beslist nog veel waardevolle gegevens verzamelen.

Mieke Degrieck heeft zoals vele andere Kontichnaars enkele tientallen jaren heel dicht bij Phil Bosmans gestaan, vooral sinds hij gedeeltelijk verlamd geraakte. Hij moest een stok gebruiken en had op de duur zelfs een rolwagen nodig. Nadat hij was opgenomen in het ziekenhuis van Mortsel was zij erbij toen hij voor het laatst bij bewustzijn was. Zij zal beslist zo snel mogelijk haar herinneringen opschrijven. En hoopt dat er nog velen haar voorbeeld zullen volgen.

En zo kan onze gemeente ook een bijdrage leveren aan dit mooie initiatief. Misschien beseffen wij niet welke impact deze Kontichse Limburger heeft gehad en nog heeft in heel Europa en ver daarbuiten. Rick De Leeuw zal het bewijzen: Phil Bosmans is nog altijd springlevend, “alive and kicking” zoals dat tegenwoordig heet!

Wie wil meewerken aan een op te richten werkgroep om getuigenissen en andere gegevens bij elkaar te brengen mag contact opnemen met de auteur van dit artikel, via frankhellemans@msn.com of tel. 03 457 63 24.

Tekst: Frank Hellemans van de Koninklijke Kring voor Heemkunde (m.m.v. Jef Van Kerckhoven e.a.); foto's: Koninklijke Kring voor Heemkunde Kontich & internet.
Uit het Informatieblad van de gemeente Kontich, maart 2017.

En vind HIER de lijst van alle heemkundige "Sprokkels" over Kontich-Waarloos.

Zoeken in onze website

Created: 29/05/2017
© 2003-2017 - MuseumKontich - Alle rechten voorbehouden